Wstęp
Poszerzenie Unii Europejskiej o nowe dziesięć krajów członkowskich spowodowało powiększenie się liczby programów Inicjatywy INTERREG III A (współpraca przygraniczna), finansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR). Jednocześnie spowodowało to konieczność ponownego zdefiniowania polityki Unii wobec swoich nowych sąsiadów: Białorusi, Ukrainy, Bałkanów, które stanowią ze wschodnimi obszarami Unii wspólną przestrzeń. Wyrazem nowego podejścia jest komunikat Komisji Europejskiej z 1 lipca 2003 r. Paving the way for a New Neighbourhood Instrument, w którym określa się perspektywy współpracy terytorialnej z nowymi sąsiadami, zarówno w tym okresie budżetowym, jak i po roku 2006.

W związku z tym Unia Europejska postanowiła uruchomić programy mające na celu spójność obszarów przygranicznych Unii i nowych sąsiadów na wschodzie oraz południu. Programy te nazwano Programami Sąsiedztwa. Ze względu na to, iż środki EFRR ze względów formalnych i proceduralnych przeznaczone są wyłącznie dla krajów UE, wsparcie w ramach tych programów na obszarze krajów poza Wspólnotą odbywa się przy pomocy między innymi funduszu Tacis (Technical Assistance for Commonwealth of the Independent States), przeznaczony w naszej części Europy dla Federacji Rosyjskiej, Białorusi, Ukrainy i Mołdawii. Fundusze te są zarządzane odmiennie niż fundusze strukturalne na terenie UE.

Program Sąsiedztwa Polska-Białoruś-Ukraina jest jednym z siedmiu programów współpracy transgranicznej realizowanych z udziałem Polski. Drugim programem dwufunduszowym realizowanym w Polsce jest Program Sąsiedztwa Litwa-Polska-Federacja Rosyjska (Obwód Kaliningradzki).

Obszar wsparcia programu

Do uzyskania wsparcia w ramach programu uprawnieni są partnerzy pochodzący z obszarów położonych wzdłuż polsko-białorusko-ukraińskiej granicy i określonych na poziomie Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych (ang. NUTS III.)

Obszar wsparcia po stronie polskiej obejmuje osiem podregionów: białostocko-suwalski i łomżyński (województwo podlaskie); bialskopodlaski, chełmsko-zamojski i lubelski (województwo lubelskie); rzeszowsko-tarnobrzeski i krośnieńsko-przemyski (województwo podkarpackie); ostrołęcko-siedlecki (województwo mazoweckie). Podregiony lubelski i rzeszowsko-tarnoberzeski zostały objęte regułą 20%, co oznacza, że na tych obszarach nie może być wydatkowanych więcej niż 20% środków programu. Po stronie białoruskiej obszarem wsparcia są objęte trzy obwody: Grodzieński, Brzeski, 7 zachodnich rejonów obwodu Mińskiego, a po stronie ukraińskiej obwody: Wołyński, Lwowski i Zakarpacki.

Priorytety i działania Programu Sąsiedztwa

Finansowanie programu

Program Sąsiedztwa współfinansowany jest z dwóch źródeł :

1) przez Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) oraz przez partnerów krajowych. Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego jest jednym z funduszy strukturalnych UE i służy do realizacji polityki regionalnej Wspólnoty, zmierzającej do wyrównywania poziomu rozwoju krajów i regionów. Polska alokacja EFRR na program INTERREG III A/ Tacis CBC Polska-Białoruś-Ukraina w okresie 2004-2006 wynosi 37 818 870 euro i łącznie ze współfinansowaniem krajowym składają się na wspólny budżet programu.

2) przez fundusz Tacis CBC oraz partnerów krajowych. Fundusz TACIS nie ma stałej alokacji środków na cały okres programowania. Na lata 2004-2008 przypisano ogólną kwotę 8 000 000 euro i będzie ona dzielona na roczne linie budżetowe, zatwierdzane po kolei, indywidualnie. Linia budżetowa na rok 2004 przewiduje kwotę 1 000 000 euro, bez podziału na priorytety, działania oraz kraje korzystające z tych środków.

Procedura oceny i wyboru wniosków

Wnioski składa się do Wspólnego Sekretariatu Technicznego, który odpowiada za ich rejestrację oraz ocenę formalną i techniczną i stworzenie listy projektów rekomendowanych. Następnie Wspólny Sekretariat Techniczny przedstawia listę rekomendowanych wniosków Komitetowi Sterującemu, który dokonuje wyboru projektów do realizacji. Zawiadomiony o wyborze wnioskodawca korzystający z dofinansowania projektu ze środków EFRR podpisuje umowę o realizację projektu z Instytucją Pośredniczącą (Urzędem Wojewódzkim ), zaś projektodawca wnioskujący o dofinansowanie ze środków TACIS CBC – z Instytucją Kontraktującą (Delegacja KE w Kijowie).

Prowadzący projekt dokonuje sprawozdań z realizacji przedsięwzięcia odpowiednio dla Instytucji Pośredniczącej bądź Instytucji Kontraktującej.

Beneficjenci

Kategorie beneficjentów polsko-białorusko-ukraińskiego Programu Sąsiedztwa INTERREG III A zostały określone odrębnie dla każdego działania

Budżet i czas trwania projektów

Wielkość i czas trwania projektów, realizowanych w ramach poszczególnych działań opisane są w Uzupełnieniu Programu.

Dla działania 1.1, 1.2, 1.3 oraz 2.1 minimalny poziom dofinansowania ze środków Unii Europejskiej wynosi 50 000 EUR, zaś maksymalny – 1 000 000 EUR. Maksymalny czas trwania projektów, realizowanych w ramach wspomnianych działań to 24 miesiące.

W przedsięwzięciach realizowanych w ramach Wsparcia Mikro-projektów (działanie 2.2) Programu Sąsiedztwa minimalna dotacja wynosi 5 000 EUR, zaś najwyższa – 50 000 EUR; maksymalny czas trwania projektu to 12 miesięcy.

Jako termin rozpoczęcia projektu należy przyjąć datę podpisania umowy z Instytucją Pośredniczącą (Urzędem Wojewódzkim) dla wnioskodawcy ze strony polskiej lub z Instytucją Kontraktującą (Delegacją Komisji Europejskiej na Ukrainę, Mołdawię i Białoruś, z siedzibą w Kijowie) dla wnioskodawców po zewnętrznej stronie granicy Unii Europejskiej

W przypadku projektu, współfinansowanego wyłącznie z EFRR, dopuszczalne jest rozpoczęcie realizacji projektu jeszcze przed złożeniem wniosku o dofinansowanie do Wspólnego Sekretariatu Technicznego i zarejestrowaniu go przez WST. Jednak w wypadku odrzucenia projektu przez Komitet Sterujący wnioskodawca nie otrzymuje zwrotu poniesionych kosztów. Program dopuszcza także zgłaszanie do refundacji kosztów związanych z przygotowaniem projektu. Możliwość ubiegania się o taką refundację dotyczy tylko projektów zatwierdzonych do realizacji.

Języki Programu

Polscy wnioskodawcy wypełniają aplikację w języku polskim i załączają streszczenia (na specjalnie przygotowanych formularzach) w języku rosyjskim i angielskim, podczas gdy wnioskodawcy z Białorusi i Ukrainy wypełniają ją w języku rosyjskim oraz streszczenia w języku polskim i angielskim.

Wniosek powinien być dostarczony w jednym oryginale i dwóch kopiach wraz z wersją elektroniczną samego wniosku (na dyskietce bądź CD), wypełniony na maszynie lub komputerowo (wnioski wypełnione odręcznie nie będą przyjmowane).

Streszczenia w języku angielskim wspólnych projektów (wniosków o dofinansowanie zarówno z EFRR, jak TACIS) bądź tylko o środki TACIS wypełniane są na specjalnym wzorze (załącznik nr 24A do wniosku).

Typy wspieranych przedsięwzięć

Projekty realizowane w ramach programów INTERREG III A powinny skupiać się wokół następujących zagadnień:

§ promowanie rozwoju obszarów przygranicznych;

§ wspieranie przedsiębiorczości i rozwoju MŚP;

§ promowanie integracji rynku pracy;

§ wspólne działania w zakresie edukacji, B&R, kultury, komunikacji i ochrony zdrowia;

§ wspieranie ochrony środowiska;

§ poprawa połączeń transportowych oraz sieci informacyjnych i komunikacyjnych.

Finansowanie projektów

Jak stanowi Uzupełnienie Programu, dla działania 1.1, 1.2, 1.3 oraz 2.1 minimalny poziom dofinansowania ze środków Unii Europejskiej wynosi 50 000 EUR, zaś maksymalny – 1 000 000 EUR. W przedsięwzięciach realizowanych w ramach Wsparcia Mikro-projektów (działanie 2.2) Programu Sąsiedztwa minimalna dotacja wynosi 5 000 EUR, zaś najwyższa – 50 000 EUR.

W Programie Sąsiedztwa partnerzy ze strony polskiej mogą korzystać zarówno ze środków EFRR, jak TACIS CBC, jednak pod warunkiem, iż te ostatnie będą wykorzystane na projekty lub podejmowane w ich ramach działania realizowane na terenie Białorusi i Ukrainy lub grupą docelową będą wyłącznie lub w przeważającej większości tamtejsze społeczności.

Projekty lub części projektów finansowane z TACIS CBC będą finansowane w formie grantów.

W przypadku projektów o wartości poniżej 100 000 EUR i trwających krócej niż 12 miesięcy po podpisaniu umowy grantowej wnioskodawca otrzymuje 80 % wartości dofinansowania (z góry), zaś pozostałe 20 % po zakończeniu realizacji projektu i sporządzeniu raportu końcowego.

W przypadku projektów o wartości powyżej 100 000 EUR i trwających dłużej niż 12 miesięcy, płatności następują zgodnie z art. 15 aneksu II kontraktu grantowego (Warunki ogólne), mianowicie zaliczka wynosi 80 % wartości indykatywnego budżetu przedsięwzięcia na pierwsze dwanaście miesięcy. Przekazywana ona jest ona w 60 dni po podpisaniu umowy grantowej przez obie strony i po złożeniu wniosku o płatność do Zespołu Finansowego Tacis (Tacis Financial Team). Płatność pośrednia przekazywana jest w 60 dni po wpłynięciu wniosku o płatność pośrednią i po akceptacji raportu pośredniego. Płatność może być zrealizowana tylko wówczas, gdy dotychczasowe wydatki wynoszą co najmniej 70 % pierwszej płatności (zaliczki) i po akceptacji raportu pośredniego. Zaliczka oraz płatność pośrednia nie może przekraczać łącznie 90 % całego grantu.

Wartość dofinansowania projektu zależy od wielkości projektu. Projekty do 50 000 EUR otrzymują dofinansowania z TACIS CBC maksymalnie 95 % kosztów projektu, projekty od 50 000 maksymalnie 90 %.